UPV zwerfvuil 2026: wat betekent de regeling voor uw gemeente en hoe bereidt u zich voor?
Vanaf 2026 moeten producenten van wegwerpproducten verplicht meebetalen aan de kosten die gemeenten maken om zwerfvuil op te ruimen. Dat klinkt eenvoudig, maar de praktijk is complexer. Wat staat er juridisch vast? Welke middelen zijn voorzien? Wanneer mogen gemeenten de eerste betaling verwachten? En wat kunt u vandaag al doen om uw zwerfvuilbeleid te versterken?
In dit artikel zetten we de belangrijkste feiten op een rij.
Wat is de UPV-zwerfvuilregeling?
UPV staat voor Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid. Het principe is eenvoudig: wie producten op de markt brengt die vaak als zwerfvuil eindigen, draagt voortaan mee de financiële verantwoordelijkheid voor de opruimkosten.
De juridische basis is het Interregionaal Samenwerkingsakkoord (ISA) voor UPV Zwerfvuil, dat op 20 april 2026 officieel in werking trad in Vlaanderen, Wallonië en Brussel. Het akkoord zet de Europese SUP-richtlijn (2019/904) om in Belgisch recht.
De regeling heeft betrekking op producenten van volgende productcategorieën:
· Verpakkingen (blikjes, flesjes, zakjes)
· Tabaksproducten met kunststofhoudende filters
· Vochtige doekjes
· Ballonnen
Belangrijk: elektronische sigaretten en hun onderdelen vallen niet onder deze specifieke regeling.
Welke vergoeding is voor gemeenten voorzien?
De jaarlijkse geraamde producentenbijdragen voor heel België bedragen
€ 158,4 miljoen, verdeeld als volgt:
Regio | Geraamd bedrag |
Vlaanderen (totaal) | € 71.545.314 |
Waarvan voor gemeenten en intercommunales | € 60.935.966 |
Wallonië | € 35.452.553 |
Brussels Hoofdstedelijk Gewest | € 51.400.336 |
Totaal België | € 158.398.203 |
Voor tabaksproducten met filters specifiek is een wettelijke basis voorzien van maximaal € 53,9 miljoen per jaar voor heel België, waarvan € 24,4 miljoen voor Vlaanderen. Dit is geen afzonderlijk budget per gemeente, maar een component van de globale zwerfvuilvergoeding.
Hoeveel ontvangt uw gemeente daadwerkelijk?
OVAM heeft ieder Vlaams lokaal bestuur individueel geïnformeerd over zijn aandeel en het theoretische maximumbedrag voor 2026.
De verdeelsleutel is gebaseerd op de theoretisch berekende opruiminspanning, waarbij onder meer het type omgeving, de oppervlakte en de zwerfvuilbelasting meetellen, en niet uitsluitend op zwerfvuilgevoelige locaties.
De theoretische maximumbedragen worden momenteel niet publiek weergegeven op de website van OVAM. Bovendien staat het meegedeelde maximumbedrag niet gelijk aan het bedrag dat een gemeente effectief zal ontvangen.
De uiteindelijke vergoeding is afhankelijk van de bijdragen die daadwerkelijk bij de producenten worden geïnd. Het effectieve bedrag kan daardoor lager uitvallen dan het theoretische maximum.
Wanneer zijn de eerste betalingen voorzien?
Volgens de actuele communicatie van OVAM wordt de eerste voorafbetaling van 50% van de UPV-zwerfvuilvergoeding tegen eind november 2026 verwacht.
Het gaat om een verwachte betaling, niet om een bevestiging dat de middelen al aan de gemeenten zijn uitbetaald.
De verdere planning ziet er als volgt uit:
Tegen eind november 2026: eerste voorafbetaling van 50% verwacht
2027: resterende afrekening voor 2026 en een nieuw voorschot voor 2027
Jaarlijks daarna: voorschot voor het lopende jaar en afrekening van het voorgaande jaar
Uiterlijk 2029: evaluatie en eventuele aanpassing van de bedragen
De concrete bedragen blijven afhankelijk van de effectief geïnde producentenbijdragen en de toepasselijke uitvoeringsmodaliteiten.
Juridische stand van zaken: wat betekent de uitspraak over Fost Plus?
Op 24 september 2026 heeft het Grondwettelijk Hof de schorsingsvordering van Fost Plus tegen de UPV-zwerfvuilregeling verworpen.
Hierdoor blijft de UPV-zwerfvuilregeling ongewijzigd van kracht. De procedure tot vernietiging loopt wel nog verder.
Voor lokale besturen betekent dit dat zij hun beleid rond openbare netheid verder kunnen voorbereiden binnen het bestaande wettelijke kader.
De verwachte vergoedingen kunnen daarbij in de beleidsplanning worden meegenomen, maar mogen niet worden beschouwd als gegarandeerde budgetten voor specifieke projecten of leveranciers.
Waarvoor mag u de vergoeding gebruiken?
De UPV-vergoeding is bedoeld om gemeenten en intercommunales tegemoet te komen in de kosten die zij maken voor de aanpak van zwerfvuil.
De regeling voorziet daarbij in een vergoeding voor verschillende kostenposten, waaronder:
Opruiming en inzameling van zwerfvuil
Beheer en lediging van publieke vuilnisbakken
Transport en verwerking van ingezameld zwerfvuil
Sensibilisering en preventie
Monitoring, gegevensverzameling en rapportage
Gerichte maatregelen op zwerfvuilhotspots
Gemeenten zijn daarnaast verplicht hun zwerfvuilbeleid voort te zetten conform het Lokaal Materialenplan: hotspots inventariseren, maatregelen bepalen en opvolgen en het vuilnisbakkenbeleid evalueren.
Sigarettenpeuken: een hardnekkige zwerfvuilstroom
Sigarettenpeuken zijn expliciet opgenomen in de UPV-regeling als product met kunststofhoudende filter. Ze behoren wereldwijd tot de meest aangetroffen vormen van zwerfvuil.
Een geïntegreerde aanpak van peukenhotspots kan verschillende elementen omvatten die aansluiten bij de doelstellingen van de UPV-regeling:
Inventarisatie: peukenhotspots identificeren op basis van verkeersstromen en concentraties
Infrastructuur: peukenzuilen plaatsen op strategische locaties
Onderhoud: periodieke lediging en reiniging door een gespecialiseerde partner
Circulaire verwerking: materiaalrecyclage van geschikte fracties en aangepaste verwerking van overige fracties
Sensibilisering: bewustwording creëren via interactieve zuilen, campagnes en terreinteams
Rapportage: ingezamelde volumes en gerealiseerde impact opvolgen
Van peukenprobleem naar meetbare aanpak
FreshTray biedt een geïntegreerde oplossing waarmee lokale besturen peukenafval gericht kunnen aanpakken. Het concept combineert inzameling, beheer, sensibilisering en rapportage.
Deze aanpak kan deel uitmaken van een breder gemeentelijk beleid rond openbare netheid.
Of en in welke mate hiervoor UPV-middelen kunnen worden ingezet, wordt door het lokale bestuur bepaald binnen de toepasselijke voorwaarden en de daadwerkelijk beschikbare middelen.
Een FreshTray-project wordt dus niet automatisch met UPV-middelen gefinancierd.
Wat kunt u vandaag al doen?
U hoeft niet te wachten op de eerste UPV-betaling om uw zwerfvuilbeleid voor te bereiden.
Gemeenten die vandaag hun aanpak evalueren, beschikken straks over een duidelijker beeld van de prioriteiten, kosten en mogelijke resultaten.
Vijf concrete stappen:
Breng uw peukenhotspots in kaart. Denk aan stations, winkelstraten, horecaconcentraties en parken.
Evalueer uw bestaande infrastructuur. Zijn er voldoende inzamelpunten? Staan ze op de juiste locaties? Hoe vaak worden ze onderhouden?
Leg uitgangsmetingen vast. Zo kunt u later aantonen welke impact nieuwe maatregelen hebben.
Bereid een correcte aankoopprocedure voor. Houd rekening met de toepasselijke regelgeving inzake overheidsopdrachten.
Documenteer uw acties en kosten. Een goede registratie ondersteunt de evaluatie en verantwoording van uw zwerfvuilbeleid.
Een doordachte voorbereiding helpt gemeenten om toekomstige middelen gericht in te zetten, zodra de concrete bedragen en voorwaarden duidelijk zijn.
Conclusie: de regeling verandert iets fundamenteels
Met de UPV-zwerfvuilregeling dragen producenten wettelijk mee de financiële verantwoordelijkheid voor het zwerfvuil dat hun producten veroorzaken. Dat betekent een structurele verschuiving in het Belgische zwerfvuilbeleid.
Voor lokale besturen ontstaat een bijkomend kader om bestaande maatregelen te versterken en nieuwe initiatieven te overwegen.
De eerste voorafbetaling wordt tegen eind november 2026 verwacht, maar de definitieve vergoeding kan lager uitvallen dan het theoretische maximumbedrag.
De juridische basis blijft voorlopig ongewijzigd van kracht, terwijl de
vernietigingsprocedure nog loopt.
Voor gemeenten ligt de meerwaarde daarom niet alleen in de verwachte financiële middelen, maar vooral in de mogelijkheid om hun zwerfvuilbeleid beter te onderbouwen, gericht uit te voeren en meetbaar op te volgen.
Wilt u weten hoe uw gemeente peukenafval concreet kan aanpakken?
FreshTray Services biedt een gratis eerste hotspotanalyse aan voor steden en gemeenten.
Tijdens een eerste analyse bekijken we mogelijke hotspots en tonen welke mogelijkheden een geïntegreerde aanpak van peukenafval biedt binnen uw beleid rond openbare netheid.
Gratis eerste hotspotanalyse aanvragen →
+32 11 49 71 69 | info@freshtray.eu | www.freshtray.eu
Juridische informatie en bronnen
Juridische stand van zaken: 15 oktober 2026.
Het Grondwettelijk Hof heeft op 24 september 2026 de schorsingsvordering van Fost Plus verworpen. De UPV-zwerfvuilregeling blijft van kracht. De procedure tot vernietiging loopt nog.
Dit artikel geeft algemene informatie en vormt geen individueel juridisch of financieel advies.
De vermelde bedragen zijn theoretische maximale ramingen. De effectieve vergoedingen zijn afhankelijk van de bijdragen die daadwerkelijk bij de producenten worden geïnd, de toepasselijke voorwaarden, uitvoeringsmodaliteiten en eventuele latere rechtspraak.
Officiële bronnen:
Opmerkingen